Volgens onderzoeken volgt een op de drie Nederlanders wel eens gedurende kortere of langere tijd een dieet. Vooral om af te vallen. Nieuwsmedia spelen hier handig op in. Voortdurend lezen we over het ‘nuldieet’, de ‘appelkuur’, het ‘brooddieet’, ‘Sonja Bakker’ of ‘dr. Frank’. De ene methode belooft nog snellere resultaten dan de andere (‘deze zomer nog strak in het badpak!’). Wat moet je daar nu van geloven?

Niet alleen diëten zijn populair om af te vallen. Wie eens een populair publiekstijdschrift doorbladert, komt ook allerlei apparaten (‘weg met die vetrolletjes!’) en preparaten (‘alles eten en toch afvallen!’) tegen in advertenties of redactionele artikelen. Voedingsdeskundigen staan er erg sceptisch tegenover. Haastige spoed is zelden goed. Dat geldt zeker ook voor afvallen. Een probleem is het jojo-effect: mensen die in het begin wel de nodige pondjes kwijtraken, komen zodra ze stoppen met ‘crash-lijnen’ weer snel terug op het oude gewicht.

1.000 calorieën-dieet / Sonja Bakker

De methode van Sonja Bakker is vergelijkbaar met de zogenaamde 1.000 calorieën-diëten. Hoewel de resultaten op korte termijn groot zijn, blijkt in de praktijk dat de effecten op lange termijn tegenvallen. Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde schreef over het effect van diëten met weinig calorieën: “In de eerste 20 weken van de behandeling wordt vaak 10-15% van het totale gewicht verloren. In de weken daarna neemt het verlies al aanzienlijk af. Binnen een jaar neemt het gewicht meestal weer substantieel toe. De meeste mensen die met een dieet met weinig calorieën worden behandeld, zijn na vijf jaar weer op hun oude gewicht.”
Al die tijd voor niets afgezien!

Vetloze diëten

Sommige diëten bevatten geen of zeer weinig vet. Daardoor kunnen ze tekorten opleveren aan essentiële voedingsstoffen. Door een lage vetopname loopt bijvoorbeeld de opname van vetoplosbare vitaminen A, E, D en K terug. En daardoor kan ook de opname van het mineraal calcium in gevaar komen. Bovendien kan er een tekort ontstaan aan onmisbare vetzuren, zoals linol- en linoleenzuur.

Koolhydraatarme diëten / dr. Frank

Het Atkinsdieet is een voorbeeld van een koolhydraatarm dieet waarbij je royale porties eiwit (uit vlees, kip, vis, kaas) en vet (olie, boter, room) mag eten. Koolhydraten, vooral de geraffineerde (suiker, witbrood, witte pasta), staan op rantsoen. Door de koolhydraatbeperking komt de vetverbranding op gang en verdwijnt het hongergevoel. Hoe effectief koolhydraatarme diëten zijn, moet nog nader worden onderzocht. Eén ding is zeker: groenten en fruit beperken (zoals in de eerste fasen van het Atkinsdieet) is echt ongezond. Bovendien zijn de meeste voedingsdeskundigen het er over eens dat we het merendeel van onze energie juist uit koolhydraten zouden moeten halen en niet – zoals Atkins aanbeveelt – uit vetten.

Een ander bekend dieet, gebaseerd op een koolhydraatarm, eiwitverrijkt eetpatroon, is het dr. Frank dieet. Een aantal groenten zijn in dit dieet wel toegestaan, maar fruit wordt afgeraden, zolang het streefgewicht nog niet is bereikt. Door dit dieet kun je te weinig fruit, vezels en calcium binnenkrijgen, waardoor op een gegeven moment bijvoorbeeld osteoporose kan ontstaan.

Brooddieet

Dit dieet, ook wel brood-wissel-dieet genoemd, is vooral bedoeld om af te vallen. Het principe is eenvoudig. Om de dag wordt een ‘brooddag’ gehouden, waarbij men normaal driemaal per dag eet, maar dan alleen volkorenbrood. Daarnaast is op die dag alleen water, koffie en thee zonder suiker en melk toegestaan. De andere dag is alles toegestaan. Naast drie normale, gevarieerde maaltijden, is ook tussendoor in principe alles toegestaan. Voedingsdeskundigen merken op dat de samenstelling op de ‘brooddag’ wel erg eenzijdig is. Dit kan, als het dieet langdurig wordt gevolgd, tekorten geven aan essentiële voedingsstoffen.

Een leven lang fit

Het ‘Een leven lang fit’-dieet is ontworpen door het Amerikaanse echtpaar Harvey en Marilyn Diamond, beiden voedingsdeskundigen. Het gelijknamige boek is een wereldwijde bestseller. Hoewel dit voedingssysteem niet zo zeer een vermageringskuur is, maar eerder een voedingsfilosofie, verdwijnen door het volgen van het programma wel de nodige kilo’s.

Kenmerkend is dat ’s morgens alleen maar fruit en vruchtensappen mogen worden genuttigd. Bij de lunch is volkorenbrood, rauwkostsalade en soep toegestaan. De avondmaaltijd mag wel uitgebreid zijn, met vlees, vis, rijst, aardappelen en groente. Verder is het belangrijk om er op te letten dat er geen koolhydraten en eiwitten in één maaltijd worden gegeten, met spaarzaam vet. Omdat de mens voor 70% uit water bestaat, dient de voeding naar hun mening ook voor 70% uit vocht bevattende voedingsmiddelen te bestaan. Ook bij deze adviezen worden door voedingsdeskundigen vraagtekens geplaatst. Al te drastische overschakeling op dit dieet kan gepaard gaan met diarree en winderigheid, door het hoge gehalte aan vezels in fruit en rauwkost. Bovendien wordt de theorie van het gescheiden eten van koolhydraten en eiwitten niet door de reguliere voedingswetenschap onderschreven.

Vermageringsmedicijnen

Veel van deze middelen zijn in feite niets anders dan laxeermiddelen. Deze preparaten zorgen voor een snellere darmpassage van het voedsel, waardoor het lichaam onvoldoende kans krijgt om via de darmen allerlei noodzakelijke vitaminen en mineralen in het bloed op te nemen. En het lichaamsvet blijft zitten waar het zit. Kruidenpreparaten hebben meestal een urineuitdrijvend effect. Je mag daar niet te veel van nemen, want met die extra urine worden ook nuttige stoffen uitgescheiden die het lichaam nodig heeft.

Maaltijdvervangers

Goed samengestelde maaltijdvervangers bevatten meestal weinig calorieën, maar wel voldoende voedingsstoffen. Voor deze producten geldt hetzelfde als voor de meeste diëten: zodra je terugvalt in het oude voedingspatroon zitten de kilo’s er zo weer aan. Bovendien zijn deze producten behoorlijk prijzig.

Eetlustremmers

Onze eetlust wordt geregeld in het zogeheten hongercentrum in de hersenen. Daar ontstaat het ‘trek-in-eten-gevoel’. Met behulp van bepaalde chemische stoffen kunnen we dit gevoel onderdrukken. Deze middelen staan bekend als ‘eetlustremmers’, die in combinatie met een dieet kunnen worden voorgeschreven. Volgens het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde is het extra gewichtsverlies gemiddeld slechts enkele kilogrammen per jaar. Bovendien hebben deze middelen soms gevaarlijke bijwerkingen. Enkele van deze middelen zijn dan ook weer uit de handel genomen.

Conclusie: gezond eten en meer bewegen is het beste!

Crashdiëten en afslankmiddelen die beloven dat je in korte tijd veel kilo’s kwijtraakt, zijn verspilde moeite. Meestal komen de verloren kilo’s er snel weer bij zodra je met het dieet of het middel stopt. Resultaat: het beruchte jojoën. Ongezond en frustrerend. Bovendien: door vaak en streng te diëten kan een normale stofwisseling trager worden. Dit komt omdat het lichaam zich aan het strenge rantsoen aanpast en zuiniger omspringt met calorieën. Als de ruststofwisseling eenmaal traag is, zul je van ‘gewoon eten’ weer snel aankomen. Voorkomen is dus beter dan genezen: ga niet streng lijnen.

Alle voedingsdeskundigen zijn het er over eens: het beste basisadvies om af te vallen komt neer op het aanleren van een gezond eetpatroon en meer bewegen.