Met een crashdieet val je af. Ja. Maar alleen op de korte termijn. Want op de lange termijn mislukt een crashdieet altijd. Je bent dikker dan vóór de start van je dieet. Waarom crashen strenge diëten altijd? En wat werkt wél? We vroegen het hoogleraar gedragsverandering Emely de Vet.

Afvallen lukt vaak moeizaam. Logisch, want overal liggen verleidingen op de loer. In je voorraadkast, in de kantine, op het station en in de supermarkt … eten! Om die verleidingen te weerstaan en wél af te vallen, is een streng dieet volgen verleidelijk. Een streng dieet heeft echter een groot nadeel: de focus gaat liggen op wat je allemaal niet mag eten. En nog voor er een kilo af is, grijp je naar een stuk chocolade. Je dieet crasht. Hoe kan dat?

Streng dieet mislukt altijd

Van nature heeft de mens een aangeboren voorkeur voor producten die veel energie geven. En laat dat nou net de producten zijn die veel suiker, zout en vet bevatten. Een portie sperziebonen of een paar wortelen zien we vaak niet als een lekkere traktatie, een koekje of gebakje bij de koffie wel. Geen wonder dus dat strenge diëten bijna niet vol te houden zijn. Want streng diëten betekent vooral: heel veel niet mogen.

En dat maakt het moeilijk, weet hoogleraar gezondheidscommunicatie en gedragsverandering Emely de Vet van de Wageningen Universiteit. “Door jezelf een heel nieuw eetpatroon op te leggen, breng je jezelf in een moeilijke positie. Streng diëten verandert in iets ‘moeten’ in plaats van ‘willen’. Wie een dieet volgt, krijgt veel eetgerelateerde gedachten. Wat je niet mag gaat juist je aandacht trekken. Je gaat daardoor de focus leggen op verleidingen die je eigenlijk niet kunt weerstaan. Hierdoor creeër je het tegenovergestelde.”

Je dieet zal daardoor snel crashen. Een streng dieet vraagt volgens De Vet te veel zelfcontrole. “Onze eetgedachten nemen ons werkgeheugen in bezit. Dit zorgt voor een bepaalde belasting van je cognitieve vermogen. Je gaat constant nadenken over wat je allemaal niet mag. Uiteindelijk zul je je zelfbeheersing verliezen. Strenge diëten zijn zelden effectief.”

Het dieet dat wél werkt

Het beste dieet blijft: minder eten, gezonder eten én meer bewegen. Dat klinkt simpel, maar dat geldt niet voor iedereen. Gezond(er) eten zou een gewoonte moeten zijn, net als bewegen. Kleine aanpassingen zijn veel effectiever. De Vet: “Wat bijvoorbeeld helpt is om je groente-inname te verdelen over de dag, of om standaard rauwkost te eten bij de lunch. Door kleine aanpassingen, zul je dit makkelijker volhouden.” Snak je naar een schaaltje chips ’s avonds bij de tv? Dit is vaak gewoontegedrag. Door dit te vervangen door een schaaltje tomaatjes, hoef je daar straks niet meer over na te denken. Ook daar kun je een gewoonte van maken.

Omgaan met verleidingen

Die verleidingen blijven (helaas!) op de loer liggen. Het is goed om daar mee leren om te gaan, vindt De Vet. “Voor sommigen werkt het om minder lekkere dingen in huis te halen. Zelf ben ik van mening dat je in het proces van zelfbeheersing, aan een bepaalde mate van verleiding moet worden blootgesteld. Kinderen die bijvoorbeeld geen snoepjes mogen, eten extra veel daarvan bij een ander. Je creëert dan een verboden vrucht.”

Je bewust worden van je gewoontegedrag is volgens De Vet een belangrijke stap. “Ongezond eetgedrag is vaak impulsief. We denken er niet bij na. Terwijl dat met gezonder eten wel zo is. Dit zou andersom moeten. Verleidingen zullen er altijd zijn, de kunst is om een manier te vinden wat gezond eten makkelijker maakt zonder na te denken. Een gewoonte dus.”